تاریخچه ساز پیانو

تاریخچه ساز پیانو

تاریخچه ساز پیانو

پیانو توسط بارتولومئو کریستو فوری در سال 1709 در ایتالیا اختراع شد.نام اولیه این ساز " گراوی چمبالو کول پیانو فورته " بود ولی کم کم آن را پیانو فورته نامیدند .( پیانو به معنای ملایم و فورته به معنای صدای بلند و رسا) و به مرور زمان نام اختصاری پیانو را به خود گرفت.در گذشته از سازی قدیمی به نام هارپسیکورد استفاده می شد و تفاوت آن با پیانو در خلق صدای نرم و قوی بود. به طوری که هارپسیکورد صدای ثابتی تولید می کرد اما نوازنده پیانو قادر است صداها را نرم و قوی اجرا کند. پیانو تکامل یافته ساز های هارپ ( چنگ ) و سنتور ایرانی است.

پیانو یکی از سازهای کلیددار و البته مشهورترین آنهاست، به طوری که آن را مادر سازها و کاملترین سازها می نامند، چرا که توانایی اجرای بی همتا و متنوع را دارا می باشد. پیانو گستره صوتی بیش از هفت اکتاو را دارد که قدرت تکنوازی آن را منحصر به فرد می کند و همچنین از نظر گستره دینامیکی نیز پهناور است ، یعنی قابلیت ایجاد صدای ملایم تا صدای بسیار قوی را دارد. صدای پیانو بر اثر برخورد چکش هایی با سیم هایی فلزی آن در داخل جعبه چوبی تولید می شود. این چکش ها در اثر فشرده شدن کلید ها ( کلاویه ها) به حرکت درمی آیند. سیم های پیانو به صفحه موسوم به " صفحه صدا " متصل شده اند که نقش تقویت کننده صدای آن ها را دارد.

در اوایل قرن نوزدهم ، پیانو جزء سازهای پرطرفدار در سراسر جهان محسوب می شد ، ولی خریداری آن برای قشر متوسط جامعه ممکن نبود. تنها خانواده های اصیل و اشراف زاده توانایی خرید آن را داشتند. در آن زمان توانایی نواختن پیانو برای دختران یک ویژگی برجسته برای ازدواج محسوب می شد. اساتید برجسته موسیقی نیز مشغول تعلیم پیانو به اشراف زادگان شدند ، ولی برگزاری کنسرت و حضور در مجامع حرفه ای تنها مختص مردان جامعه بود. خانواده ها یادگیری پیانو رو برای تقویت بخشیدن به قدرت تمرکز و انضباط کودکان الزامی می دانستند.  در طول قرن نوزدهم و بیستم ، قشر متوسط جامعه دارای امتیازاتی شد و پیشرفت هایی کرد که حاصل آن کاهش فاصله طبقاتی اش با طبقه اشراف بود.ثمره این پیشرفت ، بالا رفتن قدرت خرید این طبقه بود و آن ها نیز توانستند پیانو را خریداری نموده و به یادگیری آن روی آورند.بنابراین پیانو به مدارس ، هتل ها و رستوران ها راه یافت.

به انزوا رفتن پیانو:

تا زمانی که پیشرفت تکنولوژی امکان گوش دادن به موسیقی زنده را فراهم نمود ، پیانو جایگاه خود را در خانه ها حفظ کرد.

بعد ها پیانوهای اتوماتیک و دستگاه های گرامافون به بازار عرضه شد و عده ای را جذب خود کرد. پس از جنگ جهانی اول در دهه 1920 ، رادیو اختراع شد و تحول عظیمی در دنیای موسیقی بوجود آورد. در دهه 1930 به دلیل رکود اقتصادی ، خرید و فروش پیانو به شدت کاهش یافت و بسیاری از شرکت ها و کارخانجات سازنده آن ورشکست شدند. ورود کیبوردهای الکترونیک و استقبال عمومی از این وسیله نیز فروش پیانو را با مشکل جدی مواجه کرد.کیبوردها به مراتب ارزانتر از پیانو بودند و انعطاف پذیری بیشتری داشتند و سهولت یادگیری برای اجرای آهنگ های مردمی باعث شد که نوازندگان بیشتر به آن علاقمند شوند. اما این این وسیله جایگزین بسیار ضعیفی برای کیفیت صدای بسیار بالای پیانو محسوب میشد.

امروزه پیانوها با کیفیت بالاتر و البته قیمت بیشتری به بازار عرضه می شوند و نواختن آن مختص خانواده های تحصیل کرده و یا مرفه از طبقه متوسط اقتصادی است.

پیانو های اولیه فاقد پدال بودند و در طول قرن هجده میلادی ، شکل کاملتری به خود گرفتند.پیانو های جدید به صورت آکوستیک یا دیواری و گرند یا رویال ساخته می شوند.البته دسته بندی پیانو ها در گذشته متفاوت بوده است به طوری که در آن زمان پیانو های گنجه ای ، صرافی ، میزی ، میز منشی ، دو طبقه و ... وجود داشت. امروزه با پیشرفت علم و تکنولوژی پیانو به سه دسته تقسیم می شود:

1) رویال یا گرند پیانو (Royal or Grand Piano)

این نوع پیانوها نسبت به اندازه به سه نوع : small, medium, and large تقسیم می شود که از یک متر و هشتاد سانتیمتر تا 3 متر و گاها بیشتر می رسد و با توجه به نوع اجرا از هر کدام استفاده می شود.

2) آکوستیک یا دیواری (Vertical/Up right or Acoustic)

این نوع پیانوها به یک شکلند و بیشتر برای خانه یا هنرستان ها و دانشگاه ها استفاده می شوند و تنها فرقشان با گرند پیانو این است که در گرند پیانو ، چکش به صورت خوابیده به سیم می خورد ولی در آکوستیک چکش ایستاده به سیم می خورد.

3) پیانو ی برقی (Electronic Piano)

این پیانوها شاید ظاهرا مصنوعی به نظر برسند ، ولی این نوع پیانوها شبیه ترین نوع به پیانوهای طبیعی هستند و تنها فرقشان با پیانوهای طبیعی این است که چکش به سنسور برخورد می کند و صدا را از طریق بلندگوهای بسیار دقیق به گوش ما می رساند.

ساختار پیانو:

هفت کلید سفید در هر اکتاو و برای 7 نت وجود دارد. علاوه بر کلیدهای سفید ، کلیدهای سیاه رنگی نیز در بین بعضی از کلیدهای سفید وجود دارد. بین کلیدهای سفید رنگ " می " و " فا " و بین کلیدهای سفید رنگ " سی " و " دو " کلید سیاه رنگ وجود ندارد. هر کلید سیاه رنگ در پیانو در حکم نت دیز برای نت مربوط به کلید سفید رنگ سمت چپ آن و در حکم نت بمل برای نت مربوط به کلیدسفید رنگ سمت راست آن است. پیانو در مجموع دارای 88 کلید می باشد.

نت نویسی برای پیانو:

نت نویسی پیانو در دو حامل انجام می شود.حامل بالا برای دست راست و حامل پایین برای دست چپ . معمولا حامل بالایی را با کلید " سل " و حامل پایین را با کلید " فا " خط چهارم نشان می دهند.این دو حامل با نت " دو" ی وسط از هم متمایز می گردند. یک نوازنده پیانو باید بتواند همزمان دو خط موسیقی را خوانده و با هر دو دست اجرا نماید.

از آهنگسازان و نوازندگان بزرگ پیانو می توان به بتهوون، موتزارت ، باخ  ، شوپن و فرانس اشاره کرد.

" ورود پیانو به ایران "

اولین پیانو در سال 1800 میلادی وارد ایران شد. این پیانو جزء هدایایی بود که ناپلئون بناپارت به پادشاه وقت ، فتحعلی شاه ، داد. چون در آن زمان کسی نمی دانست که چگونه با آن کار کند و قطعه ای را با آن بنوازد ، مدت ها در گوشه ای از قصر بعنوان دکور استفاده می شد و بعد از مدتی به منزل عضدالدوله ، پدر عین الدوله ( صدر اعظم ) برده شد. در دوره ناصری ، ناصرالدین شاه در سفری به اروپا چند پیانوی دیگر نیز با خود به ایران آورد. ایجاد سفارت خانه های کشورهای اروپایی در ایران ، افزایش جمعیت اروپاییان را در ایران به همراه داشت و ایرانیان با کاربرد این ساز آشنا شدند. ناصرالدین شاه یک افسر نظامی به نام " موسیوآلفرد ژن باتیست لومر " را برای تدریس در مدرسه دارالفنون به ایران آورد. لومر بعد از مدتی با سالار معزز( غلامرضا مین باشیان ) آشنا شد. وی معلم سلفژ بود و در گروه موسیقی نظامی تدریس می کرد. آشنایی این دو سبب شد که لومر تدریس رسمی پیانو را در ایران آغاز کند و با این کار زمینه ای فراهم شد که سازهای دیگر غربی از جمله ویولن ، فلوت و ... نیز وارد ایران شود. لومر آهنگساز دربار شد و نخستین سرود ملی ایران را برای استقبال شاهنشاه ایران در فرانسه ساخت. محمد صادق خان ( سرورالملک ) ، نوازنده سنتور نیز توانست با تغییر کوک این ساز ، برای اولین بار نغمه های ایرانی را با پیانو بنوازد و از آن پس مفخم الممالک ، سالار معزز ، مشیر همایون شهردار ، جواد معروفی و مرتضی خان محجوبی این راه را ادامه دادند .

مرتضی محجوبی پایبندی بیشتری به سنت داشت و مهجورترن نغمه های سنتی را با مهارت از دل پیانو بیرون می کشید. او را می توان  " پدر موسیقی کلاسیک ایرانی " دانست. شاگردان زیادی از جمله آذرمیدخت ملک منصوری ( رکنی ) ، منوچهر صانعی ، توراندخت صانعی ، فخری ملک پور ، فرهاد معتمد و ... را نام برد. اما جواد معروفی از نوآوران موسیقی به شمار می آید. وی در مدرسه علینقی وزیری آموزش دیده است و نوآوری های موسیقی امروز مدیون کوشش های وی می باشد. معروفی در نواختن به جای " گلیساندو " بیشتر از " استاکاتو ها " بهره می گیرد و در نتیجه به ملودی های روشن و شفاف دست پیدا می کند . دست چپ را استقلال می بخشد و آن را از تکرار همزمان دست راست باز می دارد. معروفی به دلیل تسلط بر سازآرایی ، تنظیم های درخشانی در کارنامه ی هنری خود دارد.

با تاسیس هنرستان عالی موسیقی (1302) توسط کلنل وزیری ، سیر تکامل مهارت نوازندگان ایرانی و علم آموزی موسیقدانان دیار شدت گرفت. امروزه نیز نوازندگان بنامی چون اردشیر روحانی ، انوشیروان روحانی ، هومن خلعتبری ، افلیا پرتو، پویان آزاده و...  در عرصه پیانو در ایران مشغول فعالیت هستند و راه گذشتگان را ادامه می هند.